INCT HAMUTUK HO INVESTIGADOR PRINSIPAL NASIONAL NO INTERNASIONAL KONTINUA REKOLLA DADUS IHA MUNISIPIU DILI BA PROJETU PESKIZA SIENTÍFIKA EKONOMIA AZUL

Dili, 12 Juñu 2026 – Institutu Nasional Siénsia no Teknolojia (INCT, sigla iha portugés), liu husi Diretora Nasional Teknolojia no Inovasaun INCT, Sra. Jacinta dos Santos Guterres, hamutuk ho Investigador Prinsipal Nasional no Internasional, hala’o kolesaun dadus no intrevista profundidade in-depth interviews ho parseiru estratéjiku sira, husi  setor  privadu no sosiedade sivil sira, hanesan: “Associação Marinheiro Timor–Leste”; “Dreamers Dive Academic (DDA)”; “Compass Diving” no “Dive Timor Lorosa’e”, hodi kobre zona tasi husi Illa Jako (Lautém), Dili, Illa Ataúro, to’o Rejiaun Administrativa Espesial Ambeno (RAEOA – Oe-cusse).

Atividade ida-ne’e, hala’o nu’udar parte, husi peskiza sientífika ekonomia azul nian, ho tema: “International Study on ASEAN Maritime Tourism Route Development in Timor-Leste”, ho objetivu principal, atu rekolla dadus no informasaun relevante sira, hodi identifika no mapea potensial turístiku sira, ne’ebé liga ho setor marítimu iha Timor-Leste. No mos,  kontribui ba promosaun no dezenvolvimentu destinasaun turístika marítima iha Timor-Leste.

Durante atividade ne’e, ekipa peskiza sientífika ekonomia azul, hala’o enkontru no diskusaun teknika ho operador sira, husi setór turizmu marítimu hanesan; “Associação Marinheiro Timor – Leste”, “Dreamers Dive Academic (DDA)”, “Dive Timor Lorosa’e” no “Compass Diving”. Diskusaun sira ne’e, foka liu ba poténsia dezenvolvimentu turizmu tasi nian iha Timor-Leste, liuliu kona-bá; mapeamentu rota turístika marítima, monitorizasaun biodiversidade korál no rekreasaun sira iha zona kosteira.

Rezultadu husi atividade ne’e, sei kontribui ba mapeamentu rota turístika marítimu iha Timor-Leste, formulasaun politika no estratéjia ba dezenvolvimentu turistika turizmu marítimu Timor-Leste iha setor ekonomia azul,  nomos hodi komprende kle’an liu tan, kontribuisaun no informasaun adisional ne’ebé rekolla husi operador turizmu no parte relevante sira, iha área maritima husi setór “dive”, “snorkeling”. Dadus no informasaun sira ne’e, importante tebes hodi suporta analíze polítika no regulamentu kona-bá turizmu tasi no konservasaun mariña, nune’e bele garante dezenvolvimentu setór Ekonomia Azul ne’ebé sustentável iha Timor-Leste.

Enkontru ne’e, hetan partisipasaun maximu husi: Diretora Nasionál Teknolojia no Inovasaun INCT, Sra. Jacinta dos Santos Guterres; Investigador Prinsipal Nasional, Dr. Mário Marques Cabral no Dr. Feliciano Quintas do Céu ho ekipa; Investigadór Prinsipál Internasional, Prof. Dr. Drs. I Nyoman Sunarta no Ir. Moh. Saifulloh; nomos Associação Marinheiro Timor – Leste Sr. Simplicio Ximenes, Dreamers Dive Academic DDA Sra. Terezinha Teme, Compass Diving Mr. Robert Reginald Crean  no Dive Timor Lorosae Mr. Simon Jefefry.