
Dili, 13 Abril 2026 – Institutu Nasional Siénsia no Teknolojia (INCT, sigla iha Portugés), ofisialmente realiza asinatura Memorandu Entendimentu (MoU) ho Universidade Udayana Bali – Indonesia, iha salaun INCT, Balide, Díli, Timor-Leste.
Objetivu husi seremónia asinatura Memorandum Entendimentu (MoU) ne’e maka; kooperasaun entre INCT ho Universidade Udayana Bali – Indonesia, atu hari’i kolaborasaun ne’ebé di’ak liu tan, partikularmente iha área peskiza sira, ne’ebé inklui sistema barrajen ba agrikultura (enerjia elétrika no turizmu), no mós dezenvolvimentu rota turizmu marítima nian.


Presidente Konsellu Ezekutivu INCT iha intervensaun, hato’o agradese wa’in ba Universidade Udayana, ba vontade tomak atu kolabora ho INCT. Presidente Konsellu Ezekutivu INCT mos hateten, asinatura ida-ne’e, la’ós de’it ezersísiu administrativu ida, maibé reprezentasaun ofisiál ida hosi kolaborasaun entre INCT no Universidade Udayana, Bali, Indonesia. Liu hosi MoU ida-ne’e, instituisaun rua ne’e afirma sira-nia kompromisu hamutuk atu hari’i kolaborasaun servisu ne’ebé di’ak liután, partikularmente iha área peskiza sira, inklui sistema barrajen ba agrikultura (eletrisidade no turizmu), no dezenvolvimentu rota turizmu marítima nian.
Presidente Konsellu Ezekutivu INCT Kontinua hateten, Kolaborasaun ne’e importante, tanba aliña ho diresaun governu Timor-Leste nian, partikularmente Primeiru-Ministru Xanan Gusmão, hodi promove dezenvolvimentu Ekonomia Azul no Ekonomia Verde, nu’udar baze ba planeamentu dezenvolvimentu Timor-Leste nian iha tinan hirak oin mai. Tanba ne’e, projetu peskiza ida-ne’e, la’ós de’it signifikativu akadémiku, maibé mós kaer valór estratéjiku ba nesesidade dezenvolvimentu nasionál.
Projetu ne’e sei involve ministériu relevante sira, partikularmente Ministériu Turizmu no Ministériu Agrikultura, atu garante katak rezultadu peskiza bele utiliza ho di’ak iha formulasaun polítika no implementasaun programa dezenvolvimentu.
Faze tuir mai, sei inklui aprezentasaun, kona-ba projetu peskiza sira, hosi peskizadór sira, formasaun ba asistente peskiza sira, hosi ekipa peskiza internasionál no nasionál sira, no hahú peskiza iha kampu.


Iha parte seluk, Vise Reitór III husi Universidade Udayana, Prof. Dr. Gusti Ngurah Alit Susanta Wirya, SP. M. Agr. Hateten katak, Universidade Udayana, sente orgullu tebes, bainhira servisu hamutuk ne’e bele hala’o entre nasaun rua ne’e. Ho nune’e, kolaborasaun ida ne’e importante tebes. Universidade Udayana halo ona kolaborasaun servisu hamutuk ho Timor-Leste desde ona tinan 2000, iha area hanesan agrikultura, hakiak animal, no area sira selukseluk mos. Kolaborasaun area servisu sira ne’ebé maka sei hala’o ne’e, Universidade Udayana, Bali, Indonesia, iha rekursu umanu perito barak no hein katak ho esperensia sira ne’ebé iha no halo iha Indonesia, bele mos aplika iha Timor-Leste
Espera katak, sei iha kolaborasaun servisu barak liután iha futuru mai, ne’ebé parte rua bele kolabora hamutuk, Universidade Udayana iha fakuldade sanulu resin tolu (13), ne’ebé kobre iha área estudu oioin hanesan: hakiak animál, peska, kultura, turizmu, ekonomia, no seluk tan.
Iha enkontru refere, partisipa husi Konsellu Ezekutivu INCT, Diretor Nasional INCT, no Vise Reitór III husi Universidade Udayana, Prof. Dr. Gusti Ngurah Alit Susanta Wirya, SP. M. Agr., Dekanu Fakuldade Agrikultura husi Universidade Udayana, Dr. Putu Sudiarta, SP, MSI, PhD no Prof. Made Trigunasih hamutuk ho ekipa.
