
Díli, 20 Outubru 2026 – Institutu Nasionál Siénsia no Teknolojia (INCT, sigla iha Portugés), realiza semináriu preliminár ba aprezentasaun rezultadu peskiza sientifika 2026, kona-bá Ekonomia Azul, Ekonomia Verde no Eradikasaun Pobreza; iha salaun INCT, Balide, Díli, Timor-Leste.


Semináriu preliminár ne’e, nia objetivu maka; atu aprezenta no diskute rezultadu inisiál husi peskiza sientífika, hodi hetan komentáriu kritiku (feedback), sujestaun konstrutiva no validasaun husi partisipante sira. Aleinde ne’e, semináriu ne’e, sai mós nu’udar plataforma ida, atu hametin diálogu no interasaun, entre investigador, instituisaun relevante no parte interesada sira, hodi identifika asuntu importante sira, ne’ebé presiza hetan esplorasaun kle’an liután, no formula rekomendasaun sira, atu orienta dezenvolvimentu peskiza sientífika iha futuru.

Iha diskursu, Prezidente Konsellu Ezekutivu INCT, Dr. José Cornélio Guterres, hato’o agradese ba partisipante hotu, ne’ebé marka prezensa iha semináriu ne’e, INCT iha misaun importante atu; promove no dezenvolve peskiza sientífika no teknolojia, hodi kontribui ba dezenvolvimentu nasionál no apoiu ba prosesu elaborasaun polítika públika iha Timor-Leste.
“INCT hala’o nia kna’ar, tuir área temátika prioritária lima, ne’ebé inklui: siénsia, teknolojia inovasaun no infraestrutura; siénsia sosiál no umana; saúde públika; ekonomia, agrikultura no turizmu; meiu ambiente, mudansa klimátika no biodiversidade. Área temátika hirak-ne’e, sai parte importante husi esforsu INCT nian, atu implementa objetivu sira, ne’ebé define ona iha Planu Estratéjiku Nasionál Timor-Leste 2011–2030”.
Prezidente Konsellu Ezekutivu INCT, Dr. José Cornélio Guterres, subliña mos katak: ekonomia azul, ekonomia verde no eradikasaun pobreza; nu’udar área peskiza prinsipál tolu, ne’ebé Governu atribui ba INCT dezenvolve. Peskiza sira iha área hirak-ne’e, iha importánsia estratéjika; atu identifika oportunidade dezenvolvimentu, responde ba dezafiu sosiál no ekonómiku, no apoia dezenvolvimentu sustentável iha Timor-Leste.


Enkuantu iha parte aprezentasaun rezultadu peskiza, semináriu ne’e fahe ba seksaun tolu; ne’ebé envolve investigador internasionál no nasionál, ho moderasaun husi diretores INCT.
Iha seksaun dahuluk, hetan aprezentasaun kona-bá: Ekonomia Azul, ne’ebé halo aprezentasaun husi: investigador internasional, Ir. Moh. Saifulloh, ho títulu peskiza: “International Study on ASEAN Maritime Tourism Route Development in Timor-Leste”, ne’ebé modera husi: Diretora Nasional ba Teknolojia no Inovasaun INCT, Sra. Jacinta dos Santos Guterres.
Iha seksaun daruak, hetan aprezentasaun kona-bá: Ekonomia Verde, ne’ebé halo aprezentasaun husi: investigador internasional, Prof Dr. Ir. Ni Made Trigunasih, ho títulu peskiza: “Estudo para o Desenvolvimento Modelos Irrigação por Cada Município em Timor-Leste”, ne’ebé modera husi: Diretor Nasional Siénsia Exatas no Naturais INCT, Sr. Valente Ferreira.
Iha seksaun datoluk, hetan aprezentasaun kona-bá: Eradikasaun Pobreza, ne’ebé halo aprezentasaun husi: investigador nasional, Dr. Rui Augusto Gomes, ho títulu peskiza: “𝐎 𝐃𝐞𝐬𝐞𝐧𝐯𝐨𝐥𝐯𝐢𝐦𝐞𝐧𝐭𝐨 𝐞 𝐈𝐦𝐩𝐥𝐞𝐦𝐞𝐧𝐭𝐚𝐜̧𝐚̃𝐨 𝐝𝐞 𝐒𝐨𝐥𝐮𝐜̧𝐨̃𝐞𝐬 𝐩𝐚𝐫𝐚 𝐚 𝐄𝐫𝐫𝐚𝐝𝐢𝐜𝐚𝐜̧𝐚̃𝐨 𝐝𝐚 𝐏𝐨𝐛𝐫𝐞𝐳𝐚 𝐞𝐦 𝐓𝐢𝐦𝐨𝐫-𝐋𝐞𝐬𝐭𝐞”, ne’ebé modera husi: Diretor Nasionál Katalogasaun Siénsia no Repozitóriu Sientífiku Nasional INCT, Sr. Benvindo D. J. Guterres.

Partisipa iha Semináriu Preliminár ne’e, mai husi: Instituisaun liñas ministeriais, Reprezentante Prezidente Republika, Banku Mundial, Institutu Públiku, Instituisaun Ensinu Superior, Organizasaun Naun-Governamental, investigador nasional no internasional no ekipa sira hotu.
