Manufahi, 7 Maio 2026, Institutu Nasionál Siénsia no Teknolojia (INCT – sigla iha portugués), hamutuk ho Institutu Politékniku Timor-Leste (IPTL) – Manufahi, hodi realiza atividade semináriu diseminasaun sientífika, iha salaun IPTL, Manufahi, Timor-Leste.
Objetivu husi atividade refere maka, atu aprezenta no partilla informasaun, kona-bá Repozitóriu Sientífiku Nasional Timor-Leste, Revista Siénsia no Teknolojia INCT, sensibilizasaun konaba Padraun Étika Peskiza no mós Entrega Relatorio Peskiza Tinan Fiskal 2025, Husi Peskizador Dr.Acacio Cardoso Amaral ho Titilu Peskiza: Identificação de Presença de Bóras em Almôndegas (Bakso) vendidas em Timor-Leste: Riscos para a Saúde Pública e Segurança Alimentar.
Prezidente Konsellu Ezekutivu INCT, Dr. José Cornélio Guterres, iha intervensaun hateten, Nu’udar ita hotu hatene katak, diseminasaun iha buat ha’at, ita sei koalia mak, repozitóriu dijital nasional, étika peskiza, revista INCT no bolsu estudu ho liña ministeriais sira. Repozitóriu hanesan biblioteka dijital ida, iha funsaun prinsipal rua; primeiru, bele armazena bainhira dosente sira iha publikasaun sientifiku sira, bele armazena iha laran, públiku bele le’e no mós mundu tomak bele le’e, hakarak asesu referénsia sientífika fasil tebes, duke ba vizita biblioteka fiziku, hodi gasta osan. Maibe ida ne’e, tu’ur iha fatin, bele loke hanesan dijital ida, hodi bele asesu iha fatin ne’ebé de’it. Repozitóriu dijital nia diak ida mós maka, ita bele utiliza permanente ba ita nia an, to’o oan sira, nomós jerasaun sira, repozitóriu ne’e sei eziste nafatin. Aliende iha repozitóriu dijital, Etika mós importante, dalabarak iha estudu, ita kontra buat balun ne’ebé, ita la sente hanesan kopi ema nia obra no ita la mensiona nain nia naran. Bele mós inventa dadus, manipula dadus, ne’e kontra étika.
Prezidente Konsellu Ezekutivu INCT, Dr. José Cornélio Guterres, subliña liu tan, INCT mós iha nesesidades liña ministeriais sira, tanba INCT hari’i atu ajuda ita nia governu, atu halo politika, no dalabarak halo estudu governu sira dehan imi halo estudu ne’e atu responde ba saida?. Nune’e INCT halo survei ida ho liña ministeriais tomak, atu indentifika nesesidade ne’ebé governu hakarak. Ida ne’e hola parte ba ita nia estudu iha tinan ida ne’e ba oin. Tanba ne’e, estudu sira ne’e hotu, ita dezeña topiku, tenke bazeia ba liña ministeriais sira hotu, bainhira rezultadu sai karik, sira bele halo politika no halo planu. Ida ne’e maka ita hotu nia servisu, INCT nia servisu, IPTL nia servisu no Universidade hotu nia servisu. Alende ne’e informa mós katak, INCT mós iha jornal sientifiku, haruka ona ba mundu tomak halo revizaun, ne’ebé nia kualidade sientifiku ne’e hahu forte ona, ba kolega sira, Prezidente, vise, korpu dosente sira bele asesu ba.
Prezidente Konsellu Ezekutivu INCT, Dr. José Cornélio Guterres, akresenta liu tan, agradese ba IPTL, bele fornese fatin hodi disemina informasaun, ne’ebé hala’o ba loron ohin, agradese ba Prezidente IPTL ho korpu dosente sira, agradese mós ba kolega sira hotu ne’ebé disponivel tempu bele mai partisipa.
Iha fatin hanesan Magnifiku Prezidente IPTL, Mestre. Alcino da Costa Isaac A. Fernandez, hateten; Hanesan Institutu Poletékniku Timor-Leste, liu husi sivitas akademikus tomak, kolega korpu dosente sira hotu, hola parte iha seminar ida ne’e, ho konesimentu ne’ebé naton, oinsa atu lori ita, atu komprende di’ak kona-bá peskiza sientifiku. IPTL mós konsege iha ona sentru peskiza, hodi kolabora hamutuk, atu mellora ita nia peskiza, ho meius publikasaun. alende halo publikasaun ho kanal sira seluk, kanal ida mós liu husi INCT. Tanba, ita iha ona hanesan armazen ida, ba informasaun siénsia hotu ne’ebé mak iha. Aumesmu tempu, ida ne’e la’os inisiu ita nia hamutuk, maibe sei matreaniza ita nia koperasaun sira, entre INCT ho IPTL hanesan instituisaun estadu nian hotu, hodi bele servisu diak liutan.
Semináriu refere, hetan abertura direta husi, Prezidente IPTL, Prezidente Konsellu Ezekutivu INCT, Diretor Nasional Siénsia Katalogasaun Repozitóriu Sientífiku INCT, Diretora Nasionál Siénsia Teknologia e Inovasaun INCT, Estrutura husi IPTL no mós Estudante IPTL.